Ebeveynlik Stilleri

ebeveynlik_stilleri

Artık, çocuk yetiştirme hayatımızda çok önemli bir yere sahip. Bugün birçok aile çocuğumu nasıl yetiştirirsem, daha iyi olur, ne yapsam çocuğum fayda görür düşüncesiyle hareket etmektedir. Ailelerin bu kaygılarını çok iyi anlıyorum. Fakat, yazımın asıl kısmına başlamadan önce şunu söylemeyelim ki; belirli çocuk yetiştirme kılavuzu mevcut değil. İlk önce çocukları tanımalı, daha sonra nasıl yetiştirilmesi gerektiği konusuna bakmalıyız. Her çocuk özel ve her çocuk farklıdır. Aslında, çocuk yetiştirme konusunda bizi etkileyen en önemli şey kendi çocukluğumuz. Hatta kendi çocukluğumuzdan öte, yetiştiğimiz ev, annemizin karnındayken olanlar, dini inançlarımız, sosyoekonomik ortam ve dahası çocuk yetiştirmede en önemli etkenlerden. Ama bunlardan çok, şu an biz çocuk yetiştirme tarzlarına ve bunların etkilerine bakacağız. 

Psikolog Diana Baumrind anne ve babaların çocuk yetiştirme tarzlarını detaylı bir şekilde incelemiş. Bunları üç gruba ayırmıştır. Bu gruplar; otoriter, serbest ve demokratik. Baumrind’in bu araştırması psikoloji alanında en kabul gören araştırma olmuştur. Fakat, Eleanor Maccoby ve John Martin bu üç gruba ilgisiz (ihmalkar) ebeveynlik diye bir kavram daha eklemiştir. Yani, tüm dünyada kabul gören Baumrind’in modeli dört grupta incelenmiştir. 

otoriter_ebeveyn

Otoriter Ebeveynlik

İlk olarak “otoriter ebeveynlik” kavramı hakkında sizleri bilgilendirmek istiyorum. Bu tür ebeveynler, hem çocukların isteklerine karşı duyarsız kalır hem de aşırı kontrolle birlikte her şeyi çocuklardan talep eder. Biz bu ebeveynlik türüne aynı zamanda “katı” ve “disiplinli” diyoruz. Bu tarz ebeveynlik kalıbında, çocukların katı kurallara uyması beklenir, fakat kuralların nedenleri nadir olarak açıklanır. Hatta eşler arasında bile kapalı iletişim mevcuttur. Bununla birlikte, genellikle “yap!” gibi emir cümlelerinin kullanıldığını görürüz. Çocuklardan sıklıkla itaat etmeleri beklenir. Övgü, ödül gibi sistemler yok denecek kadar azdır. Bu tarzda, yetişen çocuklar genellikle soru sormaktan çekinir, çünkü soru sormalarının sonucunda cezalandırılmaları mümkündür. Bu tarz ebeveynler genellikle çocuklarının haklarını çiğnerler. Onların ihtiyaçlarına cevap vermezler. Mutsuz, korkak, içedönük, karamsar çocukların yetişmesi mümkündür. Otoriter ebeveynlik altında yetişen çocuklar, genellikle ergenlik döneminde duygusal ve sosyal olarak problem yaşayabilirler. Kız çocukları yetişkinliğe ulaştıklarında ebeveynlerinden onay beklerken, erkek çocuklarının şiddete eğilimi yüksek olabilir. 

MASAL TERAPİSİ NEDİR VE EĞİTİMİ NASIL ALINIR ?

Demokratik Ebeveynlik

İkinci olarak “demokratik ebeveynlik” kavramından bahsetmek istiyorum. Biz buna “en ideal” ebeveynlik de diyebiliriz. Bu tarz ebeveynlerde kontrol, ilgi ve sevgi dengelidir. Bu yüzden daha makul görünür. Çocukların özgürlüğüne izin verirken, koydukları kurallar için çocuklara nedenlerini açıklarlar. Demokratik ebeveynler çocuklarının ihtiyaçlarına, bakış açılarına duyarlı olurlar. Aynı zamanda, tartışmaya açıklardır, aksi bir durumda aldıkları kararları gözden geçirmeye bile hazırlardır. Kısaca, çocuklar ve ebeveynler arasında karşılıklı bir saygı söz konusudur. Bu tarzda yetiştirilen çocukların, mutlu, özgüvenli ve daha pozitif olması beklenir. En önemli duygularını kontrol edebilmeyi başarıyorlar. Ve günümüzde en önemli problem olan cinsiyet kalıbını, daha az takip ediyorlar. Bununla birlikte, bu tarzda yetişen kızlar daha bağımsız tavırlar sergilerken, erkekler ise sosyal ilişkilerde daha samimidir. 

Serbest Ebeveynlik

Üçüncü olarak “serbest ebeveynlik” kavramından bahsedeceğim. Diğer bir adıyla izin verici ebeveynlik tarzı olarak bilinir. Bu tarzda ebeveynlik gösteren kişiler, çocuklarının isteklerine aşırı duyarlıdır. Diğer bir şekilde söylemek gerekirse, kural koyma ve kontrollü olma konusunda zayıftır diyebiliriz. Gelişimsel olarak hazır olmadıkları halde, çocuklarına kendi kendilerine karar alması için izin veriyorlar, ya da onlara sorumluluk yüklüyorlar ve onların uygun bir şekilde davranması konusunda beklenti içine giriyorlar. Bununla birlikte, çocuklar kendi hayatlarını istedikleri gibi şekillendirebiliyor. Bu ebeveynlik tarzında en önemli risk faktörü, çocuk ile ebeveyn arasında rol kaybına yol açıyor. Sonucunda ise, fevri ve saldırgan çocuklar ortaya çıkıyor. Aslında toplumda “şımarık” olarak adlandırılan sınıflandırmaya yakındır. İyi yanı ise serbest ebeveynlik tarzı ile yetişen çocuk sosyalleşme konusunda bir sıkıntıyla karşılaşmıyor. Fakat, sosyalleşme ortamında davranışlarını belirleme konusunda sıkıntıyla karşılaşıyor. Bu tarzda yetişen çocuklar başkaları tarafından koyulan kurallarda sıkıntı çekiyor. Mesela, sınıf ortamında öğretmenin koyduğu kurallara uyum sağlayamıyor. Bunun sonucunda, öğretmeni ile birtakım sıkıntılar ortaya çıkıyor. Sorumluluk ve davranışlarının sonucunu sahiplenme noktasında sıkıntı çeken bu çocuklarda, özgüven eksikliği görülebiliyor. Bununla birlikte, ergenlik döneminde madde kullanımı, hatta zaman zaman suç işlemeye meyilli bir çocukla karşılaşabiliyoruz.

Son olarak, çocuğun üzerinde en olumsuz etkiye sahip olan ihmalkâr ebeveynlik tarzından biraz bahsetmek isterim. Biz bir diğer adıyla bu tarz ebeveynliğe ilgisiz ebeveynlikte diyoruz. Bu tarz ebeveynler çocuklarının ihtiyacı olan ilgiye ve ihtiyacına karşılık veremezken, aynı zamanda, onlar üzerinde kontrol kuramıyorlar. Buradaki yapılan en büyük hata, hayatlarını kendilerine göre düzenlemeleridir. Ama bazen bu durumun ortaya çıkmasının bir sebebi olarak, ebeveyninin kendini yetersiz hissetmesini öne sürebiliriz. İhmalkâr şekilde yetiştirilen çocuklar hayatlarında bir çok sorunla karşılaşıyor. Hem fiziksel hem de duygusal olarak akranlarından geri kalmaları mümkün. Bununla birlikte, sosyalleşme konusunda küçüklükten itibaren problem yaşıyorlar. Son olarak, bu türde yetişen çocukların kötü alışkanlara meyilli olması da mümkün görülebilir. 

Umarım ebeveynlik stilleri hakkında biraz da olsa size fikir aşılayabilmişimdir. Çocuk yetiştirmek çok önemli, her çocuğun özel olduğunu ve çok değerli olduğunu unutmayalım. 

Telegram Grubumuz: https://t.me/etkinpsikoloji

İnstagram: https://www.instagram.com/etkin.psiko…

Pinteresthttps://tr.pinterest.com/etkinpsikolo…

Twitter : https://twitter.com/etkinpsikoloji

AYRICA GÖZ AT

BDT Nedir, Hangi Teknikleri Kullanır?

Yalnızlık Korkusu Monofobi

Tükenmişlik Sendromu

Anksiyete

Masal Terapisi

Bipolar Bozukluk

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir