NÖROPLASTİSİTE

nöroplastsite
nöroplastsite

NÖROPLASTİSİTE

 “Beyin ergenlikten sonra değişmez. Nöronlar arasındaki bağlantılar sabittir. Bir şeyi erken yaşta öğrenmezsen sonra öğrenmen çok zor olur” gibi yargıları artık geçersiz kılan bir nöro alan var. Bu alan beyinin değişebildiğini, kendisini sürekli yenilediğini ve gerekli koşullar altında yeniden yapılandırabildiğini söylüyor. Bu yeni alan Nöroplastisite’dir. Hala bu konuyla ilgili çalışmalar devam etmektedir. Nöroplastisite sinir sisteminin edinilen deneyime göre değişime uğramasıdır.

Peki beyin plastisitesi nasıl çalışır?
Temelde Sinaptik Nöroplastisite ve Yapısal Nöroplastisite diye ikiye ayrılır. Bunları anlayabilmek için patansiyasyon ve depresyon kavramlarını bilmemiz gerekiyor. Nöronlardaki bilgi akışı şiddetinin artışı Potansiyasyon, azalması da Depresyon olarak adlandırılır.
 Sinaptik Nöroplastisite, sinapslar düzeyinde gerçekleşen plastisitedir. Sinaptik potansiyasyon, aksiyon potansiyelinin artması ile hedef hücrenin membranı üzerindeki reseptörlerin sayısının artması ve bu reseptörlerin duyarlılaşmasıdır. Yani aksiyon potansiyeline verilen tepkinin artmasıdır. Sinaptik depresyon ise, aksiyon potansiyelinin azalması ile reseptör sayısının azalması ve duyarsızlaşmasıdır.

 Nöroplastisite iki nöron arasındaki değişimde de gerçekleşir. Bu Yapısal Nöroplastisitedir. Yapısal Nöroplastisitede iki durum söz konusudur. İlki filizlenmedir. İki nöron sık aralıklarla zincirleme olarak aksiyon örüntüleri oluşturduğunda aralarındaki sinapslar çoğalır. Hedef hücrenin dentritlerindeki dallar ve presinaptik hücrenin akson terminallerinin dallanmasına filizlenme denir. İkinci durum ise budaklanmadır. İki nöron zincirleme aksiyon örüntüleri üretmediğinde hedef hücrenin dentritlerindeki dallar ve presinaptik hücrenin akson terminallerinin kısalmaya ve seyrelmeye başlamasına budanma denir. Bu durum yaşandığında nöronlar kısmen yada tamamen kaybolabilir.

 Nöroplastisitenin en yoğun olduğu dönem 2 yaş civarıdır. Bu yaşta beyindeki sinaptik bağlantıların sayısı bir yetişkininkinden 1.5 kat fazladır. Yaşadığımız deneyimler sonucu beynimizde yaşanan değişimler nöroplastisitedir. O halde neden yaş ilerledikçe sinaptik bağlantılar azalıyor, diye sorabilirsiniz. Bir deneyim yaşandığı zaman davranışlarımız beyinde sinaptik bağlantılarla bir örüntü oluşturur. Bu deneyimi tekrar tekrar yaşadığımızda örüntüdeki sinaptik bağlantılar güçlenir.

Bir deneyimi ilk deneyimlediğimiz zaman çok zorlanırız ve muhtemelen bir süre sonra hatırlayamayız. Çünkü henüz uzun süreli belleğe alınacak kadar güçlenmemiştir. Birkaç kez daha deneyimlediğimizde hatırlamamızın daha da kolaylaşlaşmasının sebebi artık beynimizde bir desenin oluşmuş olmasıdır. Filizlenme sonucu beyindeki bağlar güçleniyor, bu sırada kullanılmayan nöronlar -eski alışkanlıklar- budanıyor. İşte 2 yaşında henüz bu nöronlar kullanılmadığı için sinaptik bağlantı sayısı daha fazladır. Beyin “use it or lose it” prensibine göre çalışıyor.

 Nöroplastisite bize yaşam boyu yeni davranışlar kazanabileceğimizi gösteriyor. Yeni bir çevreye, duruma uyum sağlamamıza yardımcı oluyor. Eğer yedisinde neyse yetmişinde de odur tabiri doğru olsaydı ileri yaşlarda başka perspektifler kazanamazdık. Nöroplastisitenin yeni davranış geliştirme özelliği insanları ve durumları yeniden değerlendirebilmemizi sağlıyor. Hafıza ve öğrenme becerilerinde, beynin hasar gören bölgelerinin onarımında aktif rol alıyor.
 Nöroplastisiteyi geliştirmek için yeni bilgiler öğrenilmeli, farklı şeyler denenmeli, yeni davranışlar ve hobiler edinilmeli. Örneğin işe farklı yollardan gitmek, kullanmadığımız elimizi kullanmak, yeni bir dil öğrenmek gibi.

 Lao Tzu “Akıl her şeydir ne olmasını istersen ona dönüşür” der. Sanırım bu cümle nöroplastisiteyi bize özetliyor. Değişmek istiyorsan, farklı bir insan olmak istiyorsan, davranışlarını değiştirmek istiyorsan her şey senin ellerinde. Zekanın bir önemi yok, ırkının, cinsiyetinin ve hatta yaşının dahi bir önemi yok. Olmak istediğin insan olmak için tek kriter sensin!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir