Psikososyal Gelişim Kuramı

psikososyal-gelisim-kurami

Psikososyal Gelişim Kuramı, gelişim psikolojisi ve psikanaliz hakkında çalışmalar yapmış Psk. Erik Erikson’un yarattığı bir kuramdır. Erik Erikson psikososyal gelişim kuramında , insanın doğumundan ölümüne kadar 8 ayrı evreden geçtiğini savunuyor.

Psikososyal kuramın tanımına bakacak olursak;

Psikoloji ve sosyal kelimelerimin birleşmesiyle oluşmuş bu tanım ,insanın çevre faktörlerden etkilenen ve ruhsal açılardan evrelere ayrılan yaşamını açıklayan kuramdır.

Erik Erikson’a göre her insan iyi bir ruh sağlığına sahip olmak için belli dönemlerde belli hedefleri tamamlamalıdır. Başka bir şekilde açıklayacak olursak , 8 evreye ayrılan hayatımızın her evresinde farklı çatışmalarla karşılaşacağımızı ve bu çatışmaları başarıyla atlatmamız gerektiğini savunuyor. Bu çatışmaları aşamadığımız durumlarda ise bir sonraki evrede daha çok zorlanacağımızı hatta geriye dönüp karşılaştığımız sorunları tekrar aşmak zorunda kalacağımızı savunuyor Erikson. 

BDT Nedir, Hangi Teknikleri Kullanır? Göz At!

Psikososyal kurama göre aşılamayan çatışmalar bireyin psikolojisini ömür boyu tehdit edecektir. En önemli ve en dikkat edilmesi gereken evreler ise çocukluk ve ergenlik evreleridir.

Psikososyal Gelişim Evreleri

  • Temel Güven Karşısında Güvensizlik: Bebeğin , ağız yoluyla (tatma) öğrenme dönemini kapsar. Bu nedenle bu döneme ‘Oral Dönem’ ismi verilmiştir. Bu dönemde bebeğin ihtiyaçlarının düzenli olarak karşılanması gerekmektedir. İhtiyaçları düzenli karşılanan bebekler ileride daha pozitif ve mutlu olacaklardır. Yaklaşık 6. aydan sonra diğer motor beceriler de gelişmeye başlar. Dokunmayı , tutmayı , ısırmayı öğrenirler. Yeni öğrenilen motor beceriler , bebeğe yeni deneyimler kazandır. Yeni deneyimler ise bebeğe neden – sonuç ilişkisi kurarak farkına varma eylemini kazandırır. Örneğin; ısırma becerisini edinen bir bebek parmağını ısırdığında acı hisseder ve kendi parmağını ısırdığında acı duyma deneyimini yaşayan bebek bir daha parmağını ısırmaz. Başka insanlardan da motor becerilerine tepki alan bebek ,kendi varlığını hissetmeye başlar ve kişilik olgusu edinir. İhtiyaçları karşılanan ve düzenli gelişen bir bebekte güven duygusu gelişir. Güven duygusu tüm hayatı etkiyecek öneme sahiptir. Örneğin; güven duygusu gelişmemiş bir bebeğin ilerleyen dönemlerde karamsar, içe kapanık bir birey olma ihtimali artacaktır.
  • Bağımsızlık Karşısında Utanç ve Şüphe: 1 ila 3 yaş aralığındaki dönemdir. Çocuk bu dönemde bağırsak hareketlerini ve kas hareketlerini kontrol etmeyi öğrenir. Bu nedenle ‘Anal Dönem’ adı verilmiştir. Bu dönemde çocuğun istediği zaman idrarını yapıyor istemediği zaman yapmıyor olması çocuğu tatmin edecektir. Ancak bu dönemde ebeveynlerin de dikkatli olması gerekir. Baskıcı bir tuvalet eğitimi çocuk için travma yaratabilir. Baskıcı olmak hatalı olduğu gibi aşırı koruyucu olmak da hatalıdır. Aşırı koruyucu olunduğu takdirde çocuk kendi isteğiyle kontrol sağlayamaz ve ebeveynlerdeki bu hatalı davranışlar ileride utangaç ve şüpheci bir birey olmasına yol açabilir. Bu dönemde çocuğu biraz daha deneyimlerle baş başa bırakmak gerekir. Halk arasında söylediğimiz gibi bazı şeyleri düşe kalka öğrenmesi çocuğun kendine olan güveni için çok önemlidir. Aksi halde ; değersizlik, kötü ve yetersiz bir birey olduğunu düşünme gibi olumsuz durumlar ortaya çıkabilir.

Kendini geliştirmek isteyen ruh sağlığı uzmanlarını izlemesi gereken video…

Girişimcilik Karşısında Suçluluk: 3 – 5 yaş dönemini kapsayan bu evrede , çocuk dil ve motor becerilerini daha iyi kullanmaya başlar. ‘Ödipal Dönem’ adı verilmiştir. Dönemin en belirgin özelliklerinden biri , çocuğun cinsel konulara olan merakının artmasıdır. Ebeveynler , çocuğun cinsel konulardaki sorularına basit cevaplar vermeli , çocuğa sorduğu sorulardan dolayı sinirlenmemeli ve ona yalan söylemek yerine yaşına uygun cevaplar vermelidir. Bu dönemde arkadaşlık ilişkileri artar, oyuncaklar daha fazla önem kazanır. Saldırgan tutumlar olması yüksek ihtimal olup , çocuk bu tutumlarından dolayı cezalandırılmamalıdır. Bu dönemin olumlu atlatılması , çocuğa sorumluluk duygusu ve karşısındakine saygı duyma başarımlarını kazandırır.

Üretkenlik Karşısında Aşağılanma Duygusu: 5-11 yaş aralığını kapsayan bu evreye ‘Latent Dönemi’ adı verilmiştir. Öğrenme , üretme ve sosyal ilişkilerin geliştiği bir dönemdir. Çocuk okula başlamıştır. Bu dönemde çocuklar rol model almaya eğilimlidirler. Bu dönemde başarma duygusunun tadılması çok önemlidir. Bu dönemde başarısız olan çocuklar kendilerini yetersiz bireyler olarak görebilirler. Çocukta , öğrenme bozukluğu , dikkat eksikliği olabilir. Bu durumlarda çocuk başarısız olarak değerlendirilmemeli ve bir uzmandan yardım alınmalıdır.

  • Kimlik Kazanımı ve Kimlik Karmaşası: Bu dönem 12-19 yaş aralığını kapsar. Ergenliğin hemen öncesini ve ergenliği bulunduran bu evreye ‘Adolesan Dönem’ adı verilmiştir.

Bu dönemin en belirgin özelliği ; hızla gelişen duygusal ve fiziksel değişimlerdir. Bireyin bu değişimlere ayak uydurabilmesi çok önemlidir. Birey bu dönemde kimlik edinme çabası içerisindedir. Hayata bakış açılarının , hobilerin, inanç ve düşüncelerin fazlasıyla değişime uğradığı bir dönemdir. Kendilerine aidiyet arayan bireyler bu dönemde , gruplara, topluluklara girmek isterler. Bunlar arasında zararlı gruplara katılmak da olabilir. 

Bireyler fiziksel görünümlerine çok dikkat ederler. Bazıları kendilerini beğenirken bazıları kendilerini fiziksel olarak yetersiz görür. Bu duygular uç noktalarda yaşanır ve bireyin psikolojisini etkiler. 

Bu dönemi başarıyla atlatmak için bundan önceki dönemleri sağlıklı bir şekilde tamamlamak oldukça önemlidir.

ÇÖZÜM ODAKLI KISA SÜRELİ TERAPİ

  • Yakınlık Karşısında Yalnızlık: 20-30 yaş aralığındaki evredir. İlk yetişkinlik evresidir. Bu evreye ‘Erişkin Dönemi’ de denilir. Kimlik kazanımı gibi durumlar önemini kaybetmiş ve sosyal ilişkileri devam ettirebilmek önem kazanmıştır. Bu dönemde farklı fikir ve görüşteki insanlarla kutuplaşmak yerine bir arada yaşamayı, ilişkiler kurmayı öğrenmek, dönemin hedeflerinden bazılarıdır. Cinsel yaşam, iş, aile kurma, statü kazanma gibi sorumluluğu yüksek hedefler yine bu döneme aittir. Erik Erikson’un psikososyal gelişim kuramına göre 6.gelişim evresini en sağlıklı tamamlamanın yolu şu şekildedir: Kişi bu evrede, aile kurma, güven duyma, üreme ve topluma faydalı olma hedeflerine sahip olmalıdır. Aynı şekilde, eğlenmeyi, iş hayatında istikrar sağlamayı, statü kazanmayı da hedeflemelidir. Bu hedefler, erişkin bireyi yalnız kalma kaygısından ve yalnız kalma durumundan uzaklaştırır.
psikososyal-gelisim-evreleri

Üretkenlik Karşısında Durağanlaşma: Tam bir geçiş dönemidir. Bu dönemde kişi, üretmeye devam eder ancak genellikle üretim amacını eğitimsel yönde gerçekleştirmeye başlar. Yeni neslin verimliliğini artırıcı ve yol gösterici hedefler edinir. Bir yandan monotonlaşma kaygısı öte yandan bununla mücadele isteği gelişir. Evcimen insanlar dahi bu dönemi ev dışında, çeşitli aktivitelerle değerlendirme gereği duyar.

Benlik Bütünlüğü Karşısında Umutsuzluk: 60 yaş ve üstünü kapsayan evredir. Psikososyal gelişimin son evresi olup birey bu dönemde huzur ve pişmanlık hissiyatları arasında gidip gelir. Çatışmaların fazla olduğu bir dönemdir. Kendini tamamladığına inanan ve bütünlük duygusu taşıyan kişiler geçmişinden pişmanlık duymayan ve önceki evreleri sağlıklı tamamlayan kişilerdir. Huzursuz ve umutsuz olan kişiler ise keşkelerle yaşamaya devam eden, geçmişte yaptıklarından pişmanlık duyan, depresif kişilerdir.

Bu dönemin belirgin özelliklerinden biri de vicdani sorumlulukların geç kalınmış olsa da yerine getirilmesi çabasıdır. Örneğin ibadete yönelmek (artırmak) veya kendinden sonraki nesle bir şeyler bırakabilmeyi arzu etmek gibi.

Erikson’un psikososyal gelişim kuramını adım adım incelediğimizde son evrede pişmanlık veya huzur kavramları karşımıza çıkıyor. Yaşamının ilk evrelerini başarıyla tamamlamış ve karşısına çıkan çatışmaları başa çıkmış bireyler diğer evrelere de sağlıklı başlıyorlar ve sonucunda huzur kavramıyla karşılaşıyorlar. 

Finalde pişman olmamamız dileğiyle…

Telegram Grubumuz: https://t.me/etkinpsikoloji

İnstagram: https://www.instagram.com/etkin.psiko…

Pinterest https://tr.pinterest.com/etkinpsikolo…

Twitter:  https://twitter.com/etkinpsikoloji

MERT İÇME’nin Diğer Yazıları

  • Psikososyal Gelişim Kuramı
    Psikososyal Gelişim Kuramı, gelişim psikolojisi ve psikanaliz hakkında çalışmalar yapmış Psk. Erik Erikson’un yarattığı bir kuramdır. Erik Erikson psikososyal gelişim kuramında , insanın doğumundan ölümüne kadar 8 ayrı evreden geçtiğini savunuyor. Psikososyal kuramın tanımına bakacak olursak; Psikoloji ve sosyal kelimelerimin birleşmesiyle oluşmuş bu tanım ,insanın çevre faktörlerden etkilenen ve ruhsal açılardan evrelere ayrılan yaşamını açıklayan
  • İhtiyaçlar Hiyerarşisi
    Biz insanlar yaşamımız boyunca birçok şeye ihtiyaç duyarız. Acıktığımızda yemeğe, susadığımızda suya, tehlikedeysek güvenli bir yere… Peki, bütün ihtiyaçlarımızın farkında mıyız? Farkında olsak bile bu ihtiyaçların arasında bir sıralama var mı? Evet, kesinlikle var. Düşünsenize paranız var ama sağlığınız yok. Dünyayı gezebilir misiniz? Ya da su, yemek gibi temel ihtiyaçlarınız olmadan arkadaşlık ilişkilerine önem verebilir
  • Manipülasyon
    Manipülasyon, yönlendirme anlamına geliyor. Seçmek, eklemek, çıkartmak gibi şekillerle çeşitli bilgileri değiştirmek anlamlarına geliyor. Bu manipülasyonlar, manipüle edilen kişilerin hayatında radikal değişiklikler yaratıyor. Bu değişiklikler kimi zaman olumlu kimi zamansa olumsuz olabiliyor. Manipülasyon ve manipülasyon tekniklerine birçok alanın bakış açısıyla yaklaşılabilir ancak biz tabii ki manipülasyonun psikolojik tarafıyla ilgileneceğiz. Psikolojik Manipülasyon Nedir? Manipülasyonun çeşitli bilgileri
  • Depresyon ve Depresyon Türleri
    Depresyon Nedir? Depresyon dünyada en çok görülen psikolojik rahatsızlıktan biridir. Araştırmalara göre her 100 kişiden 20’sinin yaşamları boyunca depresyon yaşadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ülkemizde depresyon sıklığı nüfusumuzun %10’una yansımışken; bu tablo cinsiyetlere göre incelendiğinde her 10 erkekten en az 1’inin , kadınlarda ise her 4-5 kadından 1’inin depresyon yaşadığı ortaya çıkıyor. Depresyon Belirtileri: – Kendini üzüntülü,

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir