ŞİMDİ YA DA ASLA

şimdi-ya-da-asla

ŞİMDİ YA DA ASLA

Kötü karakterin olmadığı oldukça keyifli ve bir o kadar da dramiçerikli bir filmolan “Şimdi ya da Asla”, kanser hastası olan biri milyarder biri tamirci, inatçı vehuysuz iki yaşlı adamın hikayesini bize sunmaktadır. Film hastane odasında Carter veEdward’ın tanışması ile başlıyor, farklı şehirlerde devam ediyor. Birbirlerine sıkı sıkı bağlı dost olan Carter ve Edward altı aylık ömürlerinin kaldığı haberini aldıktansonra kansere meydan okurlar ve bu hastalıkla savaşmaya karar verirler. Yapmakisteyip de şimdiye kadar yapamadıklarını yapacakları bir öbür dünya listesi ile yollaradüşerler. 

“Şimdi ya da Asla” filmi biyopsikososyal model, süreklilik modeli, işlevsel yaklaşım, hastalığa uyum ve savaşma ruhu kavramları ve modelleri baz alınarakanaliz edilmiştir. Kanser ve ölüm temasını konu alan film sağlık psikolojisi bakış açısı ile değerlendirilip analiz edilmiştir. Film analizi giriş, gelişme ve sonuç olmak üzereüç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde film kısaca özetlenip sağlık psikolojisi model ve kavramlarına yer verilerek anlatılacağı vurgulanmıştır. İkinci bölümde isebahsi geçen modeller ve kavramların filmdeki sahneler ile uyumu anlatılmaktadır. Son olarak sonuç bölümünde bu sahnelerde geçen sağlık psikolojisi temelli modeller ve kavramlar ile nasıl bir sonuca varıldığı açıklanmaktadır.

ŞİMDİ YA DA ASLA GİRİŞ 

Hayatlarındaki neşeyi keşfetmek için ölümün kıyısındaki iki yaşlı kanser hastası adamın keyif dolu hikayesini anlatan “Şimdi ya da Asla” orijinal adıyla “The Bucket List” başrollerini “Jack Nicholson” ve “Morgan Freeman”’nın canlandırdığı 2007

yapımı bir ABD filmidir. Tamirci Carter Chambers ve milyarder sağlık uzmanı Edward Cole, kendilerine kanser teşhisi konduktan sonra hastanede tanışırlar. Carter ve Edward, hastane odasında geçirdikleri süre boyunca ortak bir nokta bulmayı başarırlar. Eğlenmek için Carter daha önce lise yıllarında yaptığı gibi “yapılacaklar listesi” yazmaya başlar. Fakat Carter, yaşamak için bir yıldan daha az süresininkaldığını duyduktan sonra, kederli bir şekilde listesini atar. Edward listeyi ertesi sabahbulur ve Carter’ı listedeki her şeyi yapmaya ikna eder, aynı zamanda listeye eklemeler yaparak her ikisinin de seyahat masraflarını karşılamayı teklif eder. Carter’in karısı Virginia’nın karşı çıkmasına rağmen, iki hasta son tatillerine çıkarlar. Ardındansırasıyla Kuzey Kutbu, Fransa, Mısır, Hindistan, Tanzanya, Nepal,Hong Konggibi birçok ülkeyi ve şehri gezmeye başlarlar. Mısır’da piramitleri izlerken birbirlerininaileleri hakkında konuşurlar ve bir takım pişmanlıklarından bahsederler. Daha sonraeve döndüklerinde Carter ailesiyle keyifli bir akşam yemeği yer fakat Carter’ınailetoplantısı kısa sürer. Carter bayılır ve hastaneye kaldırılır. Kanser beynine sıçramıştır. Carter’ın ameliyatı öncesinde Edward ziyarete gelir ve Edward’ın sevdiği kahvehakkında konuşurlar. İki kanser hastası gözlerinden yaş gelene kadar gülerler. Dahasonra listeden “ağlayana kadar gül” etkinliği de silinir. Carter’ın ölümünden sonraEdward kızıyla barışmaya gider ve torunuyla tanışır. Sonraki yıllarda Edwarddahayata gözlerini yumar ve yardımcısı tarafından külleri Carter’ın küllerinindebulunduğu karlı ve soğuk Everest Dağı’na gömülür. Mısır’da piramitleri izlerken birbirlerininaileleri hakkında konuşurlar ve bir takım pişmanlıklarından bahsederler. Daha sonraeve döndüklerinde Carter ailesiyle keyifli bir akşam yemeği yer fakat Carter’ınailetoplantısı kısa sürer. Carter bayılır ve hastaneye kaldırılır. Kanser beynine sıçramıştır. Carter’ın ameliyatı öncesinde Edward ziyarete gelir ve Edward’ın sevdiği kahvehakkında konuşurlar. İki kanser hastası gözlerinden yaş gelene kadar gülerler. Dahasonra listeden “ağlayana kadar gül” etkinliği de silinir. Carter’ın ölümünden sonraEdward kızıyla barışmaya gider ve torunuyla tanışır. Sonraki yıllarda Edwarddahayata gözlerini yumar ve yardımcısı tarafından külleri Carter’ın küllerinindebulunduğu karlı ve soğuk Everest Dağı’na gömülür. Mısır’da piramitleri izlerken birbirlerininaileleri hakkında konuşurlar ve bir takım pişmanlıklarından bahsederler. Daha sonraeve döndüklerinde Carter ailesiyle keyifli bir akşam yemeği yer fakat Carter’ınailetoplantısı kısa sürer. Carter bayılır ve hastaneye kaldırılır. Kanser beynine sıçramıştır.

şimdi-ya-da-asla-özet

Carter’ın ameliyatı öncesinde Edward ziyarete gelir ve Edward’ın sevdiği kahvehakkında konuşurlar. İki kanser hastası gözlerinden yaş gelene kadar gülerler. Dahasonra listeden “ağlayana kadar gül” etkinliği de silinir. Carter’ın ölümünden sonraEdward kızıyla barışmaya gider ve torunuyla tanışır. Sonraki yıllarda Edwarddahayata gözlerini yumar ve yardımcısı tarafından külleri Carter’ın küllerinindebulunduğu karlı ve soğuk Everest Dağı’na gömülür.   ınailetoplantısı kısa sürer. Carter bayılır ve hastaneye kaldırılır. Kanser beynine sıçramıştır. Carter’ın ameliyatı öncesinde Edward ziyarete gelir ve Edward’ın sevdiği kahvehakkında konuşurlar. İki kanser hastası gözlerinden yaş gelene kadar gülerler. Dahasonra listeden “ağlayana kadar gül” etkinliği de silinir. Carter’ın ölümünden sonraEdward kızıyla barışmaya gider ve torunuyla tanışır. Sonraki yıllarda Edwarddahayata gözlerini yumar ve yardımcısı tarafından külleri Carter’ın küllerinindebulunduğu karlı ve soğuk Everest Dağı’na gömülür. ınailetoplantısı kısa sürer. Carter bayılır ve hastaneye kaldırılır. Kanser beynine sıçramıştır. Carter’ın ameliyatı öncesinde Edward ziyarete gelir ve Edward’ın sevdiği kahvehakkında konuşurlar. İki kanser hastası gözlerinden yaş gelene kadar gülerler. Dahasonra listeden “ağlayana kadar gül” etkinliği de silinir. Carter’ın ölümünden sonraEdward kızıyla barışmaya gider ve torunuyla tanışır. Sonraki yıllarda Edwarddahayata gözlerini yumar ve yardımcısı tarafından külleri Carter’ın küllerinindebulunduğu karlı ve soğuk Everest Dağı’na gömülür. Dahasonra listeden “ağlayana kadar gül” etkinliği de silinir. Carter’ın ölümünden sonraEdward kızıyla barışmaya gider ve torunuyla tanışır. Sonraki yıllarda Edwarddahayata gözlerini yumar ve yardımcısı tarafından külleri Carter’ın küllerinindebulunduğu karlı ve soğuk Everest Dağı’na gömülür. Dahasonra listeden “ağlayana kadar gül” etkinliği de silinir. Carter’ın ölümünden sonraEdward kızıyla barışmaya gider ve torunuyla tanışır. Sonraki yıllarda Edwarddahayata gözlerini yumar ve yardımcısı tarafından külleri Carter’ın küllerinindebulunduğu karlı ve soğuk Everest Dağı’na gömülür. 

Kısaca özetlenen film, sağlık psikolojisi bakış açısı ile analiz edilecek, analizeyardımcı olarak da sağlık psikolojisi model ve kavramlarından biyopsikososyal model, süreklilik modeli, işlevsel yaklaşım, hastalığa uyum ve savaşma ruhu kavramvemodelleri kullanılacaktır. İlerleyen diğer bölümlerde ise film daha ayrıntılı şekildemodel ve kavramlar göz önünde bulundurularak sağlık psikolojisi bakış açısı iledeğerlendirilecektir.

EN ÇOK OKUNAN FİLM ANALİZLERİ

Biyopsikososyal Model 

Rob Reiner’in yönettiği “Şimdi ya da Asla” filmi sağlık psikolojisi açısındandeğerlendirilirken öncelikle biyo-psiko-sosyal model açısından bakarak analizedilmelidir. Bu anlayışa göre hastalık; hasta olan birey için biyolojik, psikolojik, çevresel, ailesel, sosyal, psikososyal ve spritual boyutları olan çok faktörlü bir olgudur (Kılıç, 2019, 4). Filmde bu anlayışa Carter Chambers ile çokça rastlıyoruz. Carter, kırk beş yıl ailesi için çalışmış, ona oldukça düşkün karısı Virginia, üç başarılı çocuğuve onu seven torunları ile hayatını sürdürmüştür. Carter aslında özerklik nedir bilmiyor. Lise yıllarında tarih profesörü olmak istemiş ama evlenince çalışmakzorunda kalmış ve hayallerini gerçekleştirememiştir. 

Dr. Hollins ona hiç çekinmeden dürüstçe tek bir seferde sadece bir yıl ömrününkaldığını söylediğinde Carter sakin kalır fakat yazmakta olduğu yapılacaklar listesini fırlatıp atar. Aslında burada görüyoruz ki kötü haber almak onu hempsikolojikhemde psikososyal olarak etkilemiştir. Fakat hemen ardından karısı Virginia inkar etmeyebaşlar ve hastaneyi suçlayarak yeni doktor ve hastane arayışına kapılır. Carter onudurdurur ve onun için üzülen ailesine telkinde bulunmaya başlar. 

Başka bir sahnede Carter ve Edward kutup bölgesine yakın bir bölgede uçarkenevren/din hakkında konuşurlar. Edward hiç bir dine inancı olmadığını söylemesinekarşın Carter’ın hala umudunun olduğunu, Edward’ın ‘Bir tanrı varsa ve dua edinceyardım ediyorsa benim sağlığımı geri versin.” dediğini görüyoruz. 

şimdi-ya-da-asla-film-analizi

Travis ve Ryan’nın Süreklilik Modeli 

Travis ve Ryan’ın modelinde tanımladıkları süreklilik boyutları; benliksorumluluğu ve sevgi, nefes almak, duyumsama, yemek, hareket, duygu, düşünce, çatışma, iletişim, seks, anlam ve aşkınlık olarak belirtilmiştir. Bu modelde bireyinbiyopsikososyal bir varlık olmasının yanında evrende var olan her şey ile bir enerji alışverişinde olduğu vurgulanmıştır(Kılıç, 2019, 7). Filmde çokça bu modele örnekteşkil eden sahneler görmekteyiz. İlk başlarda birbirinden hiç hoşlanmayan buiki yaşlı adam kemoterapinin yarattığı zorluklar karşısında birbirine karşı yüksek empati

kurabilmiş ve birbirine destek olup iyice yakınlaşmışlardır. Onları yaşama sıkı sıkıyabağlı kılan tek umut ise deneysel tedavi yöntemidir. 

Filmdeki şu sahneler ilgi çekici olarak gösterilebilir: 

Kutup bölgesinde uçakta giderken Carter’ın gördüğü manzaraya aşık olması, Edward’ın ise hostes ile seks yapmış olması pozitif duyguların devamettiğini ve bizeölümün kıyısında olsak bile Maslow’un hiyerarşisini sürdürdüğümüzü göstermektedir diyebiliriz. 

Ayrıca en önemli noktalardan biri de Carter ve Edward’ın bu seyahatler esnasındabenliklerinin farkına varmaları ve kendileri ile barışmak için çabalamalarıdır. 

İşlevsel Yaklaşım 

Sosyal destek kaynakları hastanın maddi ve manevi açıdan yararlanabileceği kaynaklar olarak gösterilebilir. Duygusal destek, araçsal destek, bilgi sağlayıcı veeşlik etme olarak dört kategoride sağlanabilir. Carter, ailesi tarafından çok sevildiğini ve bununla birlikte onun da karısına, çocuklarına ve torunlarına oldukça düşkünolduğu izlediğimiz filmde oldukça açık şekilde gösterilmiştir. Ayrıca, her ikisininde“Greer ve Watson tarafından geliştirilen kanser teşhisinde kaçınma ve inkar evresi”nde olduklarını, kanseri kabullenmedikleri ve yaşamlarına umutla devametmeçabalarını görebiliyoruz. Bu kabullenmeme evresinde Carter’ın ailesi yanındaykenEdward’ın yanında sadece asistanı vardı. Diğer taraftan, Edward Cole dört kereevlenip boşanmış, kızıyla konuşmayan yalnız bir adamdır. Cole kendi gibi kanser olanCarter’a maddi olarak tüm masraflarını üstlendiği bir dünya turuna çıkması içiniknaetmiştir. Normal şartlarda Carter’ın böyle bir tura maddi açıdan elverişli olmadığı içinhiç bir zaman çıkamayacağını bilmekteyiz. Yaşlı ve kanser hastası olan bu iki inatçı ve huysuz adam birbirine öğütler vererek kendi benliklerinin farkına varmalarını sağlamışlardır.

Hastalığa Uyum ve Savaşma Ruhu 

Hastalığa uyum bir çok anlama gelebilir fakat bizim burada anlatmak istediğimizşey yaşam kalitesidir. Savaşma ruhu ise hastalığa meydan okuma ya da hastalığı kurcalamama olarak tanımlanabilir. Carter’ın öbür dünyada yapılacaklar listesini hazırlaması ve ardından Edward’ın bu listeye eklemeler yaparak Carter’ı listedeki her şeyi yapmaya ikna etmesi hastalığa karşı bir savaş ruhu ile kanseri yok sayarcasınabirçok ekstrem etkinliği yaptıklarını göstermektedir. Paraşütle atlama, araba yarışı, Piramitlerin üzerine çıkma, Fransa’da lüks bir restoranda havyar yemek gibi daha bir çok aktivite yapmaları kanser hastası olmalarının bir engel teşkil etmediğini veyaşama bağlı kaldıklarını, ölmeden önce tüm hayallerini gerçekleştirmek istediklerini göstermektedir. 

SONUÇ 

“Şimdi ya da Asla” filminde Edward’ın filmin başlarında ilk kemoterapi aldığı süreçte çok zorlandığı ve bu kemoterapi sonrasındaki bulantı ve ağrılı hislere alışması zaman alsa da sonrasında hastalığa uyum sağladığını görüyoruz.. Yine filmdeki “Carter’ın tamirhanede telefonda aldığı haber üzerine elindeki sigarayı düşürmesi”

sahnesinden hareketle onun kanser olmasına neden olan faktörlerden birinin de tütünkullanımı olduğunu söyleyebiliriz. Diğer bir sahnede Hong Kong’da Carter’ınyanına genç bir kadının gelip onu odasına davet etmesi üzerine Carter karısına olansadakati sebebiyle bunu kabul etmeyip evine döner. Ailesinin sıcaklığını hissetmekistediğini anlar. Aksine, milyarder Edward ise lüks evinde depresif bir ruh halindeyapayalnız kalır. Bu sahnelerden, duygusal araçların hem Carter hemde Edwardiçinoldukça önemli olduğunu anlayabiliyoruz. Yine Edward’ın Carter’ın tümmasraflarını üstlendiği bir dünya turuna çıkarması onu araçsal desteklemesi Carter’ın hayallerini gerçekleştirmesi ona pozitif enerji kazandırır. Başka bir taraftan, kötü haberi aldıktanhemen sonra ilk aşamalarda her iki yaşlı adam da hastalığın ilerlemesini inkar etse deardından bir meydan okuma ve savaşma ruhu ile ölmeden önce yapılacaklar listesini uygulamaya başladıklarını görüyoruz. Bu iki yaşlı kanser hastası adambirbirine karşı öğüt ve tavsiye gibi motivasyonel olarak birbirini destekliyorlar. Hatta Carter’ın

cenaze merasiminde Edward’ın “Bencilce olacak ama hayatımın en güzel sonüçayıydı.” dediğini biliyoruz. 

Süreklilik modelinde gördüğümüz benlik bilinci, sevgi, nefes alma ve temel ihtiyaçların sürdürülebilirliğini filmde sıkça görebiliyoruz. Nepal’de kötü hava şartları nedeniyle Everest Dağı’na çıkamamaları ama birbirleri ile geçirdikleri vaktin önemini anlamaları, Uçakta Edward’ın hostes ile münasebeti, Carter’ın ailesiyle keyifli bir akşam yemeği yemesi gibi birçok sahnede süreklilik modelinin filmde etkili bir şekilde kendini gösterdiğini söyleyebiliriz.. Ayrıca, Fransa’da akşamyemeği yerkenCarter’ın aniden masadan ayrıldığını, göğsünde kanaması olmasına rağmen anıntadını çıkarmaya çalıştığını ve çevresine olumsuz bir etki vermek istemediğini görebiliyoruz. 

Virginia’nın çok sevdiği kocası Carter’in son zamanlarında yanında olmakiçinonu tatile çıkaran Edward’ı telefonda azarlaması, diğer yandan Edward’ın, dünyanınen güzel kızını öp, maddesini torununu öperek gerçekleştirmesi bize biyopsikososyal modelin filmde oldukça etkili bir şekilde işlendiğini gösteriyor.

BİZDEN DAHA FAZLA HABERDAR OLABİLİRSİN

Telegram Grubumuz: https://t.me/etkinpsikoloji

İnstagram: https://www.instagram.com/etkin.psiko…

Pinterest https://tr.pinterest.com/etkinpsikolo…

Twitter : https://twitter.com/etkinpsikoloji

KAYNAKÇA 

1)Kılıç, T. S.(2019). Kanser Hastalarının Bütüncül İyilik Hallerinin ve EtkileyenFaktörlerin Belirlenmesi.Sağlık Bilimleri Enstitüsü.Hacettepe Üniversitesi. 4-10

2)Şenay, M.(2007). Obezitede Biyomedikal ve Biyopsikososyal Tedavi Yaklaşımlarının Karşılaştırılması. Tıp Fakültesi,Başkent Üniversitesi. 3,4,47,77-783)Kılıç, M. (2006). Kronik Hastalıkların Önlenmesinde Davranışsal

Daha fazla blog yazısı oku

Daha fazlasını keşfet

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir